کبد چرب و دیابت جزو بیماریهای متابولیکی مهم به حساب میآیند که متاسفانه در حال حاضر در سراسر جهان در حال افزایش هستند. بر اساس مطالعات انجام شده میتوان گفت که کبد چرب و دیابت ارتباط بسیار نزدیکی به هم داشته و هرکدام میتوانند علائم و عوارض دیگری را تشدید نمایند. هدف ما از نوشتن این مقاله، بررسی ارتباط پیچیده بین کبد چرب و دیابت است، پس اگر به هر یک از این بیماریها مبتلا هستید، توصیه میشود که تا پایان این مطلب با ما همراه باشید.
ارتباط قند خون و کبد چرب
بیماری کبد چرب غیر الکلی (NAFLD) هنگامی رخ می دهد که چربی اضافی در سلول های کبد ذخیره شود؛ ابتلا به دیابت میتواند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهد.
به طور کلی قند خون و کبد چرب به خصوص با دیابت نوع 2 ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. نکتهی قابل توجه در مورد کبد چرب و دیابت این است که هر دوی این بیماریها بر یکدیگر تاثیر میگذارند. در واقع میتوان گفت که هر کدام میتوانند علت و معلول دیگری باشند.
مقاومت به انسولین از جمله دلایل مهم در بروز دیابت نوع 2 محسوب میشود. مقاومت به انسولین در چربی شکم که از نظر متابولیسمی بسیار فعال است، بسیار تاثیر گذار است. وقتی که انسولین به علت مقاومت سلولها نسبت به انسولین نمیتواند عملکرد موثری داشته باشد، باعث آزادی اسیدهای چرب آزاد در بدن توسط چربی شکم میشود.
این اسیدهای چرب آزاد در بدن به تری گلیسیرید تبدیل شده و با ذخیره شدن در سلولهای کبد، التهاب خفیف و مزمن را در کبد ایجاد کرده و به بافت کبد آسیب میرسانند ، در نهایت نیز به بیماری کبد چرب منجر میشوند. از طرفی دیگر افزایش چربی در سلولهای کبد، مقاومت نسبت به انسولین را به دنبال داشته و این چرخهی باطل به همین منوال ادامه مییابد.
عوامل خطرناک برای بروز کبد چرب در افراد مبتلا به دیابت
معمولاُ کبد چرب و دیابت با شرایطی به نام سندرم متابولیک همراه هستند که از چند بیماری به صورت همزمان تشکیل است. با ما همراه باشید تا در ادامه این بیماریها را مورد بررسی قرار دهیم.
- چاق بودن و یا چاقی شکمی
- بالا رفتن سطح قند خون ناشتا
- بالا بودن سطح تری گلیسیرید و پایین بودن سطح کلسترول HDL پایین
- افزایش فشار خون
از دیگر عوامل خطرناکی که میتوانند احتمال بروز کبد چرب و دیابت را افزایش دهند نیز عبارت اند از :
- مصرف الکل
- عدم انجام فعالیت بدنی
- رژیم غذایی نامناسب
- کبد چرب در بارداری
- بالارفتن سن
- سندرم متابولیک
علائم کبد چرب و دیابت
کبد چرب و دیابت جزو آن دسته از بیمارهایی هستند که معمولاُ با علائم خاصی بروز نمیکنند. با این حال وجود برخی از علائم میتواند نشان دهنده آنها باشد. از جمله این نشانهها میتوان خستگی مداوم، اختلال در تمرکز، احساس سیری، احساس فشار در قسمت بالای شکم، ناراحتی هنگام دراز کشیدن به سمت راست، مدفوع سبک، زرد شدن پوست، تیره شدن رنگ ادرار، تورم شکم و پاها، حالت تهوع و همچنین ضعف عضلانی را نام برد.
تغذیه و رژیم چه تاثیری در کنترل دیابت و کبد چرب دارد؟
دلیل اصلی بروز کبد چرب در افراد مبتلا به دیابت، اضافه وزن و چاقی است؛ بنابراین با تغذیه مناسب و رعایت رژیم غذایی سالم میتوانید وزن خود را کاهش داده و احتمال بروز این بیماری را نیز به حداقل برسانید.
لازم به ذکر است که افرادی که هم به دیابت و هم به کبد چرب مبتلا هستند با کاهش وزن و دستیابی به وزن ایده آل میتوانند از پیشرفت این بیماریها جلوگیری کرده و آنها را کنترل نمایند.
به طور کلی نکاتی که در تغذیه و رژیم غذایی مناسب برای کبد چرب و دیابت بایستی رعایت شود، این است که موادی نظیر:
- میوه و سبزیجات
- چربیهای سالم مانند روغن زیتون و آجیل
- پروتئينهای بدون چربی مثل مرغ، ماهی سفید و گوشت بوقلمون
- غلات کامل
- عدس و حبوبات
- قهوهی بدون شکر
- چای سبز
غذاهای حاوی اسیدهای چرب امگا3 نظیر ماهی سالمون، ساردین، گردو و دانه کتان را در برنامهی رژیم غذایی روزانهی خود بگنجانید. علاوه بر این لازم است که مواد غذایی دارای قند و چربی اشباع مانند بیسکویتها، کیکها، بستنی و دسر را هم از رژیم غذایی خود حذف کرده و یا مصرف آنها را به حداقل برسانید.
نکته: اگر سیگاری هستید و یا به صورت مفرط الکل مصرف میکنید، باید هر دو را ترک کنید زیرا هم سیگار و هم الکل میتوانند پیچیدگیهای طاقت فرسایی را به روند بیماری شما اضافه کنند.
راههای کنترل قند خون و کبد چرب
حال که متوجه ارتباط قند خون و کبد چرب شدیم، نوبت به شناخت راهای کنترل آنها میرسد. در واقع تا به امروز هیچ دارویی ساخته نشده است که بتواند دیابت و کبد چرب را به صورت کامل درمان نماید. با این حال راهکارهایی وجود دارد که میتواند از پیشرفت این بیماریها و بدتر شدن علائم و عوارض آنها جلوگیری کند؛ این راهکارها عبارت اند از:
1-نگه داشتن وزن در محدودهی طبیعی
2-برخورداری از رژیم غذایی سالم
3-افزایش فعالیت بدنی
4-مدیریت قند خون، فشار خون و همچنین کلسترول
بیشتز بخوانید: قند خون خطرناک چند است
کلام آخر
دیابت میتواند به عوارض گوناگونی در بدن از جمله آسیب کبدی منجر شود،از این رو لازم است که افراد دیابتی حتما قند خون خود را به صورت مرتب چک کنند تا از بروز آسیبهای دیگر جلوگیری شود. یکی از موثرترین روشها برای کنترل قند خون، استفاده از سنسور پایش مداوم قند خون است، زیرا با ارائه اطلاعات لحظهای قند خون به افراد کمک میکند تا از افزایش و یا حتی افت قند خون جلوگیری کنند. با مراجعه به سایت پیام دیابت میتوانید انواع سنسورهای پایش قند خون را مشاهده کرده و پس از کسب اطلاع در مورد مشخصات هریک از آنها، بهترین و مناسب ترین دستگاه را انتخاب نمایید.
سوالات متداول
1- مصرف کدام مواد غذایی احتمال ابتلا به کبد چرب غیر الکلی را افزایش میدهد؟
مصرف زیاد مواد غذایی مانند گوشت قرمز، لبنیات پرچرب، فستفودها، نوشابهها، شیرینیها و همچنین غذاهای فرآوریشده احتمال ابتلا به کبد چرب غیرالکلی را افزایش میدهد.
2- در صورت ابتلا به دیابت چگونه از کبد محافظت کنیم؟
با حفظ وزن در محدوده طبیعی،
کنترل قند خون،
انتخاب یک رژیم غذایی متعادل،
انجام ورزش بهطور منظم،
جلوگیری از افزایش بیش از حد فشار خون
و محدود کردن مصرف الکل میتوان تا حد قابل توجهی از کبد محافظت کرد.
3-چه زمانی لازم است به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت داشتن علائمی مانند خستگی بیش از حد، زرد شدن پوست یا چشم، خارش پوست، تهوع و استفراغ، درد یا تورم در شکم، کاهش اشتها، تورم در پاها یا مچ پاها،
تیره شدن رنگ ادرار، وجود خون در مدفوع و پریده رنگ بودن مدفوع لازم است که به پزشک مراجعه نمایید.
